فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩١ - شرح دليل تطبيق

ترجمه: آنچه در مطوّلات از كتب عقليّه هست تسلسل را باطل مى‌كند و آن ادلّه‌اى‌

است از جمله: دليل تطبيق مى‌باشد.

دليل تطبيق عبارتست از اينكه بگوئيم اگر سلسله غير متناهى در خارج‌

تحقّق يابند از طرف متناهى آن قدرى نقص و كاهش مى‌دهيم پ س دو پ اره حاصل‌

مى‌شود:

اوّل: آغازش از آن چ يزى است كه جزء اخير فرضش نموديم.

دوّم: پ اره قبل از آن مى‌باشد.

سپس ايندو پ اره را بر ه منطبق مى‌سازيم پ س اگر بازاء و در قبال هر جزئى‌

از پ اره تامّ جزئى از ناقص واقع شود لازم مى‌آيد كه كلّ و جزء با هم متساوى باشند

و اين ممكن نيست. و اگر واقع نشود پ س جزئى از پ اره تام در ازائش جزئى از پ اره‌

ناقص قرار نگرفته در نتيجه ناقصه منقطع شده و پ اره تام مقدارى كه متناهى است از

آن زائد و بيشتر دارد پ س بايد كلّ پ اره تامّ متناهى باشد زيرا ضرورى و بديهى است‌

كه شيئى كه بمقدار اجزاء متناهى از شيئ متناهى ديگر اضافه دارد متناهى‌

مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

شرح دليل تطبيق‌

از ادلّه‌اى كه بر ابطال تسلسل اقامه كرداند دليل تطبيق بوده كه شرح آن‌

چ نين است:

اگر بنا باشد سلسله غير متناهى و بى‌پايان در خارج وجود پ يدا كند اين‌

سلسله را ابتداء ملاحظه نموده سپس هر طرفى را كه منتهى است چ ه ابتداء سلسله‌

باشد و چ ه انتها در نظر مى‌گيريم و از آن طرف مقدارى را كم مى‌نمائيم قهرا سلسله‌

غير متناهى به دو پ اره مى‌شود:

١- پ اره‌اى كه ابتدائش انتهاء پ اره ديگر است.

٢- قسمتى كه انتهائش ابتداء تكّه ديگر مى‌باشد.

سپس اين دو پ اره را بر هم منطبق مى‌كنيم مسلّما از دو حال خارج نيست: